Oihana udaberrian, edo bizitzaren eztanda.

Basaliliak loretan apirilaren amaieran.

Duela gutti elurra joan zen, eta landareak presaka hasten dira loratzen tenperaturen igoera probexten.

Haraneko beheko lurretan pagoak  idanik hostoak atera dute, berde argia, baina lizarrak, intxaurrondoak eta aritzak, patzadez hartzen dute. Zuhaitz berak beranduago galdu zuten hostoak udazkenean,. Badakizue, ohera berandu joan,berandu altxatu (uzten ba gaituzte).


Pagadiaren loreak "prevernalak" dira; azkar joan behar dira euren funtsezko zizloa egiteko pagadien hostoen itzala hil baino lehen. Horregatik, elur pizka batekin ere, ateratzen hasten dira bere ziklo osoa hilabete t´erdietan egiteko.

Gehienak erraboilak dira, nartzisoak asturiensis, bulbocodium eta varduliensis  bezala, apirilean iadanik lorea atera zutela, nahiz eta pipirripiak (narcisus poeticus) ekainean loratzen dira,
Erraboilak dira ere anbuloak (asphodelus albus) ,Erythronium dens-canis eta bertze batzuk, basaliliak bezala(Scilla lilio- hyacinthus) goiko argazkian eta behekoak.

Basalili txuri bat.Beldurrik ez  ezberdina izatera!

Datorren 3 asteetan pagadiaren eremu zabalak lore hauekin estaliko dira, sekulako kolore polita ematen, eta atera behar den pagoaren berde argiarekin, aukera ederra izanen dugu egiten ahal ditugun argazki hoberenak egiteko.

Eguerdiko liliak ere loretan daude, ( Anémona nemorosa),Gibelbelarra (Hepática nobilis),chrysosplenium oppositifolium, edo Ereñozkia(Daphne lauréola)
Azkenean Basaliliak ordezkatutak izanen dira bertze landarengatik,oihanaren mugan agertzen direnak; Kukuprakak ( digitalis purpúrea),eta  gentzianak (acaulis, verna, pirenaica, zenbait tokietan lutea,), etab..

Azken urte honen gibelbelarrak

Daphne lauréola

Sugeartaburu

Iratze bat irekitzen

Basaliliaz gain, badira bertze gauza batzuk oihanean mugimenduan;
Ugaztunen aztarnak bistan daude non nahi : Jandako basaliliak, basurde, azeri, azkonarra,oreina, erbia, orkatzaren kakak eta arrastoak,..

Orkatz eta oreinak gustokoa dute basaliliak

Orkatzak markatzeko erabiltzen duten tokiak bitxiak dira; Arrek  pago txiki baten inguruan hostoak kentzen dute  eta igurtzen dira bere kontra, eta azala askotan kaltetua ikusten ahal da. Modu horretan gaineko arraek badakite han orkatz bat dagoela, bista, eta usainen bidez.

Orkatz baten marka

Orkatz baten adarren markak

Intsektuak ere mugitzen hasten dira, arrek jaten duten landareak ere ateratzen direlako.
Hauek noctuidae edo Erebidae, familiakoak dira, gaueko tximeletak, alegia. Megaforbio bat jaten ari dira (Adenostiles alliariae) ekaina- uztailan loratuko dena. oihanaren barrukaldean.

Txoriak ere ez dira gai isilik egoteko, eta txonta arrunten edo birigarroaren kantu errepikakorra entzuten da, edo nohizbehinkako okil ezberdinen kantuak .
Beheko argazkian ikus dezakezue holako itxura tamalgarriarekin,nola uzten duten hilda zegoen zuhaitz bat jan ondoren. Beraientzak, hau da 5 izarreko jatetxe bat,non ar ezberdinak aurkitzen dute ( ceranbizidoak, eskoliotidoak,..)era askotako menua espezie bakoitzarendako egokia. Garrapoa ere hemen zerbait mokokatzera dator.(inoiz hobe errana..)

Okilen janari  markak enborrean.

Okil gibelnabarra lurretik jaten.

Argazkian agertzen den Okil gibelnabarraren emea jaten eta hostoetan arakatzen egondu zen 10 minutu inguruan. Duela bi aste atera nuen, ornitologo batekin bisita gidatua egin genuenean
 Urrundik ikusten da aunitz ez bait ginen hurbildu, ez ikaratzeko. Berez, teleskopioarekin begiratzen genuen bitartean ,han ginela ez zen ezta konturatu ere egin .
Beno, hau da ordu t´erdi inguruan ikusi nuena, eta zuen interesekoa izaten ahal zela iruditu zitzaidala.

Piriioko ibar txiki batean bizitzea, gauza txarrak baditu, baina bere alde onak ere badauzka; adibidez holako tokietan etxetik 5 minutuetan egotea.


Hona hemen azken argazkia, bertze ugaztun batena;nerea, saitatzen naizela oihanean arrastorik ez uztea, bakarrik zuen emozioetan.

Gustokoa izanen bazenu holako tokiak ezagutzea, hau da nere helbidea: itarinatura@itarinatura.com

Maiatzak 16

Atzo goizean lainoa izan genuen oihanean. Pagoen hosto guziak iadanik atera dira, eta itzala ederra egiten dute. Horregatik basalilien denbora pasatzen ari da eta Hartz baratxuriaren lorea azkar aterako da.
Edozein momentuan Basajauna urrunean agertuko zela ematen zuen...

Hartz baratxuri (Allium ursinum)

Gentiana acaulis

iruñeko Gaztelu enparantzako dinosaurioko aztarnak...Madrilen? (2)

Carmen U. Godzillin izeneko  paleontologíari buruzko bloga kudeatzen dela,link bat bidali zidan 2009ko apirilean  argitaratutako artikulu bati buruz, "huellas con historia",izenarekin, azaltzen duela zer gertatu zen Madrilen gaur egun dagoen harlauzarekin.

 http://godzillin.blogspot.com.es/2009/04/unas-huellas-con-historia.html

 Museo nacional de ciencias ambientales-en albistean kontatzen den bezala:
http://digital.csic.es/bitstream/10261/79993/1/NievesAldrey2009_periodicoMuseo.pdf

1876 urtean  Alfonso de Aretillo y Larrinaga urte hartan zegoen Gaztelu enparantzako zolan, harlauza horrek aurkitu zuen, eta bertze batzuen artean aukeratu zuen hobea eta Madrilera eraman ikertzeko. Iruñeko udalak, harri horren garrantzia ikusi ondoren, gero baimena eman zuen Madrilen geratzeko.

Beraz, nahiz eta gaztelu plazan gertakizunak hala izan, harri honek ez zuten lan horietan aurkitu.
Albiste hori sartu baino lehen, googlen bilatzen egondu nintzen, dinosaurio,arqueosaurio, plaza del castillo, Pamplona,..hitzak erabiltzen, baina deus ere aurkitu gabe. Museoko txartelan datu gehiago ematen ez zutenez, eta kontutan izanda gazteluko enparantzan izkutatu duten informazioa, ondorioa argi eta garbi ematen zuen,..baina ez. Oker nengoen eta barkamena eskatzen dizuet, informazio guzia aurretik egiaztatzea saiatzen naizelako, eta horregatik linkak jartzea gustokoa dut, zuek ere beste aldetik ikusteko. nik pentsatzen nuena baldinbazen, interneten ere ez ziren erreferentziak izanen.


Orain galderak hauek izaten ahal dira: zer gertatu zen aztarnak zuten bertze harlauzekin,eta artikuluan aipatzen direnak, eta nondik atera ziren. Iruñean ez dago triasiko ertainarik, eta  XIX garren mendean plaza baten zola egiteko ez zuten harlauzak urrundik ekarriko.

Badirudi Iruñerriko harri zaharrenak aro honetakoak direla, Olloibar eta iza Zendeakoak. Hala ere badirudi ez direla nagusiki kareharriak, baizik eta igeltso eta ofitak.


Euskomedia aipatzen den bezala: : http://www.euskomedia.org/PDFAnlt/prehistoria/04/04061096.pdf

La historia de los materiales geológicos que aparecen en las Cuencas, puede remontarse
hasta el Triásico Medio, cuando el territorio queda cubierto por un lago salino, en cuyo
fondo empiezan a depositarse arcillas con algún nivel de caliza, yesos y sales (Keuper). Al final
del Triásico y durante el Jurásico, este lago del Keuper se abre al mar, que tendrá pocas
repercusiones para lo que luego serán las Cuencas Prepirenaicas. Durante este largo periodo
que llega hasta el Cretácico Superior, se van depositando en un fondo marino las calizas
y margas que hoy rodean las Cuencas.

Berez,animatzen bazarete aintzineko harrobia bilatzera, nik hemendik hasiko nintzake. Hori bai, zerbait aurkitu ezkero, inguru giroko mendizainei abisatu!

Dinosaurio baten aztarnak gaztelu enparantzan, eta orain...Madrilen?

 Arkeosaurio baten arrastoen aztarnak Iruñean aurkitutakoak, orain Madrilen

Ba bai, harrituta geratu nintzen, irudian agertzen den harria bezala.
Madrilen turismoko workshop batean egondu nintzen, eta ordua heltzen zen bitartean natur zientzien museora joan nintzen.Erakusketa guziak hagitz interesgarriak.
Paleontologiaren eremuan, harlauza honekin topo egin nuen beira arasa batean sartuta.Kareharria ematen zuen,agian tuparri gogorra. Han iknitak edo animaliak egiten duten arrasto fosil batzuk ikusten ziren. Ezin sinistu nondik etortzen ziren ikusi nuenean. Azalpenak emateko plakan irakurtzen ahal zen Iruñeko gaztelu enparantzan aurkituta izan zela.!!

Gaztelu enparantza  ezagutzen duen  edozeinek, badaki Iruñeko toki zaharrenetariko bat dela, eta han beti eraikin ezberdinak izan direla. Holako gauza, triasiko arokoa, duela 230 millioi urtekoa, ez da enparantza baten azalean aurkitzen.
Nola aurkitu zuten, ba?

http://en.wikipedia.org/wiki/Chirotherium

 2001- etik 2003 ra, gazteluko enparantza suntsitu zuten lurpeko parking bat egiteko.Lanak egiten zuten bitartean, hondeagailu eta kamioiekin egina, arkeologiarako balio ikaragarria zuen toki batean, aztarna ezberdinak atera ziren; penintsulako hilerri musulmana haundiena,X garren mendeko komentu bat, bi gazteluen aztarnak, Luis Hutinekoa, eta bere harriekin Fernando el catolikoa egin zuena, (Iruñea Nafarroako erregetik defenditzeko eta hiria kontrolatzeko egin zuena), ikaragarrizko erromatar harresi puzka bat, dozenako metro luze eta lodia, bere dorreekin,goiko inperiokoa,eta moztu zutela gazta bezala kotxeak aparkatzeko, Iruinharri bat, terma erromatarrak,etc..
Gauza gehienak zabortegira bota zuten, eta gainean Lezkairuko pisu berriak eraiki zituzten.

Politika eta dirua aurretik jartzeagatik, burugogorkeria eta mespretxu osoa gure herriarekiko, airean izaten ahal izanen zen museo bat suntsitu zuten, hirirako diru sarrera nabarmena, eta  paregabeko aukera gure hiriaren historioa ezagutzeko.Mila urteko historioa, eta orain, dinosaurioen aztarnekin,milloi urteko historioa lapurtuta.

 Baina ezagutzen ez zena zera da; gizakien aztarnak suntsitu ondoren, jarraitu zuten zulatzen eta aztarna hauek agertu zirela, Madrilera ixilpean eraman eta ikusgai jarri.
Zein paleontologo ikertu zuen? Non dago harlauz honen estratoaren jarraipena?
Erromatarren termak desmontatzeko agindu zuten teknikariak galdetu zuten ea nola desmontatzen ziren termak batzuk; inoiz inon ez bait ziren aurretik desmontatu, baizik bertan kontserbatu!
Moralki eurek ezin zuten bait egin,dimisioa aurkeztu zuten, eta sustatzaileak bertze talde bat hartu zuten bertze alde batera begiratu zutela.

 Link batzuk arrunt interesgarriak; batez ere lehenbiziko hiruak, informazio zehatzagoa ematen dutelako.
Bihotzen eskatzen dizuet hau plazaratzea, jendeak jakin dezatela zer egin zen,norengatik, eta berriz inoiz gerta dadin holakorik, eta ahal den heinean, atera zuten hondare guzia bere tokira itzuli dezaten.



http://www.nabarralde.com/es/gogoeta/1575-un-museo-en-la-plaza-del-castillo

http://www.pampiruna.com/obras%20plaza%20castillo.htm

http://www.amaata.com/2013/04/los-150-grafitos-excepcionales-de-la_4.html

http://es.wikipedia.org/wiki/Plaza_del_Castillo

Europako Ur ipurtsatsen bila

Zer egiten du natur gida bat lanean ez dagoenean?

 Formakuntza, ikasi eta  ezaguera hobetu(besteak beste)

Duela zenbait aste irteera batera joan nintzen,ugaztunen arrastoak ikusteko," ur ipurtats" proiektuan barne, Europako Ur ipurtatsen kontserbazioarako .Oraingo honetan Benjamin Sanz izan zen gure gida; Nafarroan bizi den Aragoiar bat eta ugaztunen aditua.Hagitz ongi egondu zen.

Igaraba(lutra lutra) sakonak eta azkazalekin guti markatutak.

Nafarroako ibai baten ertzetik joan ginen, eta Ur ipurtatsen arrastoak ikusi genituen, baita trikuarenak, Igaraba,Katajineta,lepatxuria,azeria,basurdea,katua,Arratoia eta xagua,Lertxuna,Azkonarra,..eta baten bat gehiago.

Gainera ikusi (eta usaindu ere) Igaraba eta azerien kakak, eta Europako kastorearen lanen arrastoak.
 Europako kastorra (Castor fiver) Nafarroatik  XVII garren mendean desagertu egin zen, baina Belgiar ekologisten talde bat berriz sartu egin zuten legez kanpo 2003 an Nafarroan,Aragoi ibaia Ebrorekin elkartzen diren tokian. Euren arbasoen lurra gustatu zaie eta zabaltzen ari da Ebro eta bere ur emaileen artean.Zebati tokietan administrazioa ehizatzen ditu,euren ez dutelako sartu, eta ez du espezie horretarako plangintza bat eta.
Bitxia da Europan babestuta dagoela, eta hemen ehizatzen dugu.
Ez genuen euren arrastoak ikusi bainan bai elikatzen direnean enborretan uzten duten arrastoak.

Ahuntz sahats (salix caprea) batean eegindako kalteak,lurretik 1m.batera. 
Kalltea nahiko berria zen, ibaia gaindutu zenean eta kastorea gorago heltzen zenean.

Kastoreen hortz arrastoa, txanpon batekin konparaturik

Lurrean zegoen enbor honeri azala hozka egin zion elikatzeko.

Bere senide Amerikanuekin konparatutak,(seguru gehiago ikusi dugula telebistan amerikanuari, bainan ez Europearra..)ez dute uharka haundiak ibaietan egiten, baizik eta sasiak edo adarrak pilatzen diren tokietan egiten dute euren kabiak.

Behitu hortzen tamaina, eta hozkarengarbitasuna;egurra ez dago apurtuta batere, enborra erori zen tokitik ez ezik.Hozkak garbiak dira,gubia zorrotz batekin egindak bezalakoak.

Zuhaitz botatzearena edo azala kentzearena ibaitik 10 metroetan besterik ez du egiten.Horregatik makaldietan agertzen diren kalteei buruz, nik argi daukat makal horiek ibaiari kendutako zonalde batean landatu zituztela, landaredi naturala izan behar zena.(ibaia gainditzen tokian ez zen deus ere egin beharko).
http://www.secem.es/wp-content/uploads/2013/03/Galemys-16-2-3-1-Ce%C3%B1a-91-98.pdf

bada ere erraten dutenak bertze basapiztiei kalte egien ahal dutenak,landaredia kaltetzeagatik.Nere ustez, espezie hauek orekan bertzeekin egondu baldinbaziren gizakia kastorrarekin akabatzea erabaki zuen arte, eta bertzeak kinkan larrian uzten,itxurakeri galanta behar da bertze espezien galeraren errua kastorrari ,aurpegiratzeko.kontutan izanda ere, Europako bertze zenbait herrialdeetan babestuta dagoela.

Ez naiz batere  kontrolik gabeko bersartzearen alde,baianan uste dut egina baldin badago, eta espeziea aurrera doa, eta kontutan izanda hemen bizi zela, bilatu beharko genuke modua bere tokia berriz izateko.Gainera uste dut espeziearekiko zorran gaudela iraganean egindako kalteagatik.

Kastorrei buruz blog hau gomendatzen dizuet:
http://biologoybecario.blogspot.com.es/2012/12/castores-del-ebro.html

Hona hemen espezie bat benetan inbaditzailea, inoiz ez zuela honat heldu behar izan, eta ibaian aurkitu genuela.
Txirla Asiarra da(Corbícula flumínea) Nafarroan 2004 ean agertu zela lehen aldiz.

Txirla asiarra(Corbícula flumínea)

Espezie jangarria omen da, (ez zaituzten animatzen jateari)eta badirudi Estatu betuetan Txinoak sartu egin zutela jateko.Txinatik kanpo,ekosistemei kalte egiten ahal die hemengo espezieak aldentzen, janariagatik burrukatzen, eta azpiegituretan arazoak sortzen.


Arrastoaz mintzatzen, hemen ditut batzuk.Hauek dira Ur ipurtatsarenak(ez hagitz onak)

Ur ipurtatsa(Mustela Lutreola)

 Gineta:

Katajineta(Genetta genetta) Oina txikia,kuxin eta behatzak elkarturik,azkazalik ez.

Lepatxuria:

Lepatxuria(Martes foina) Más grande que la de la katajinetarena baino haundiagoa, eta behatzak kuxinatik aldenduta.

Arratoia:

Arratoia(R. rattus)Trikua(Erinaceus Europaeus) ren antza dauka, baina arratoiaren azkazalak finak eta motzak dira.Trikuarenak berriz, luzeak eta lodiak.

Xagua:

Xagua(apodemus sylvaticus).arratoiarekin konparatutak hagitz txikiak.

Apoarmatu istilzale:

 http://www.galapagosdenavarra.com/index.html

Apoarmatu istilzale(Emys orbicularis)

kabiren bat ere aurkitu genituen,azkonarzulo hau bezala, edota okil handiarenak (Dendrocopos major)

Azkonarren zuloa.Batzuetan koloniak osatzen dute.

Okil handien kabiak(Dendrocopos major) makal batean, lurretik nahiko gertu.

Eta hau Benjamín Sanz en web orria;. http://www.muskarirastros.com/

Landare haragijaleak Iratin.Zohikaztegiak

Muki belarra(Pinguícula grandiflora)

 Aezkoako Iratiko oihanean,li landare haragijale mota ezberdinak ditugu; goiko argazkian  Muki belarra (Pinguicula grandiflora)loratua ikusten ahal da.Hosto berdeetan punttu beltz txikiak intsektuak dira,hostoetan atxikitutak ,uzilago jariatze bati ezker( itsaskorra den substanzi bat Muraren fruituetan ere aurkitzen ahal ditugula, aintzinean indar guttiko itsaski bat erabilita.)

Zoritxarreko zomorroa itsasita geratu denean,liseriketa egiteko enzimak hasten da ateratzen, kanpoko urdaila bezala.

 Landarea hauek nitrogenoa lortzeko duten modu bakarra da, urez garbitutako lur azidoetan hagitz exkasa izaten bait dira.

Horregatik, beti ura dagoen tokietan ikusiko duzue, isurketa moduetan. Halako tokietan ere, zohikaztegiak aurkitzen ahal duzue, eta Aezkoako Iratin zenbait baditugu.

Drosera Rotundifolia

Baina badugu ere bertze landare haragijalea, ez horren arrunta eta ikusteko askoz zailagoa 5 zentimetro baino txikiagoa izanik, hau bai ematen duela buruan imaginatzen ahal dugun landare haragijalea, eta zenbait dendetan saltzen dutenaren antza.baduela, baina haundiagoa.Drosera rotundifolia. du izena, eta mediterraneoago diren zenbait tokietan  Izki-ko parke naturalean  bezala(Araba)  Drosera longuifolia aurkitzen ahal dugu , bere izena latinez adierazten duen bezala, hosto luzeagoak dituela.

 Azpegiko gainean,zenbait zohikaztegiak ditugu, nahiko berriak eta oraindik formakuntzan Horietako  bat duela gutti itxi egin da hesi batzuekin abereak ez sartzeko lorakuntza bukatu arte,hauek zanpa ez daitezen .Behin lorakuntza bukatu izana,irekiko da abereak nahi dutenean sartzeko.

Bitxia da landare hauek zanpantzen duten abereak, aldiz berean hagitz beharrezkoak dira bertze batzuk jateko, otea (Ulex Europaea) bezala, denborarekin arazoak sortuko zutela, eta euren apatxekin lokatzan putzu txikiak eratzen dituzteak, landare berezienak ateratzen diren tokian.

 Etzangioko panela ( Azpegiko gaina/Aezkoa)zohikaztegiari buruz

Hau da  zohikaztegi bat zer den bertan azaltzen duen panela, duela gutti guk egindakoa
Zohikaztegi bat bada zonalde bat etengabeko ur jarioarekin, Sphagnum (goroldio mota bat),ekosistema horretan agertzen diren beste motako landare batzuekin.Denborarekin, eta urtean zehar, goroldio berriak hildakoen gainean hazten dira, eta oxigeno gutii dagoenez,ia ez dira usteltzen eta zenbait metro zohikatz egiten ahal dira.Lur antzeko hori , loredendentan aurkitzen ahal dugu, ura hagitz ongi mantentzen bait du.
.
Ia Irlanda eta Eskozia osoa zonalde ekosistema hauen betetak daude,baita Pirinioko eremu zabalak, goiko larreetan, Euskal herrian lintsak erranen genuela
Herrialde hauetan zohikatza adreilu antzeko pusketan mozten dute  erregai gisa erablitzeko, aspalditik euren baso eta oihan haundiak desagertu bait zuten, guttienez egurra erretzeko ateratzeko moduan .
Euren lurra  tximineetan erretzen dute , eta toki horietan geratzen dena harria besterik ez da, zohikatza mila urteetan prozesu motel batean egindakoa bait da.

Bertze landaredia eta animalien artean,sorginorratzaz mintzatzen ahal gara, armiarma sorginorratzenjaleak, bertze batuk ere aurreko biek jaten dituztenak..
Ekosistema hauetan tipikoa den  Eriphorum angustifolium-a ikusten ahal dugu , lezka artiletsu mota bat, oraindik lorea ez duela atera. Maiatzan ere, lilipak(Narcissus),txakur hortza,(erythronium)eguerdi liliak(anemona) edo  geroago orkideoak,besteak beste.

(Eriophorum angustifolium)

Armiarma sorginorratz bat jaten

Zohikaztegian ere anfibio aunitz ikusten ahal dira, igel gorria bezala (Rana Temporaria)Arrabioa(Salamandra salamandra),uhandre palmatuae(Lissotriton helveticus)  edo apo arrunta (Bufo bufo), zeinek mota guzietako haragijaleak erakartzen dituzte.Zaila izanen da iksutea, bainan ez euren arrastoak. Modu honetan, jakin izan genuen azkonarrak, azeriak, futotsak eta basakatuak toki hauetara hurbiltzen direla.

Igel gorriak( Rana temporaria) ernalketan

Arrabioa(Salamandra salamandra)

Azkonarren arrastoak(Meles meles)

toki hontara hurbiltzen bazarete, beti bezala zintzo ibili(badakit zintzoak izanen zaretela, bertzenez bloga honek ez zenuke irakurriko) ikusten duzuen guziekin.

Iratiko udaberria edo bizitzaren eztanda

OrkatzaCapreolus capreolus)

Benetan gogorra izan den neguaren ondoren, bizitza berpiztuta nonhai ikus deazegu biziki.Belarjaleak derrigorrez egindako baraualdia hausteko aukera daukate, hegazkiak euren lurraldeak markatzen eta bikotea bilatzen,loreak irteten hasten dira, epe motzean gehienak desagertuko bait dira,(ikus 2011ko artikulua landare prevernalak) eta anfibioak bizitzaren zikloa berriz hasten dute.

Belatz gorria (Falco tinnunculus) Arrazolan(Irati- Aezkoa)

Irati 12-4-2013

                            Nahiz eta  pilatuta zegoen elur gehiena joan izana,zenbait tokietan belaunetik gora heltzen da,bainan ostopo haundia egin baino,oihana intresgarriagoa egiten du.

Hau berriz bai oztopoa izaten ahal dela zenbait landarearentzak, hagitz denbor gutti dutela pagoen hostoa atera baino lehen eta itzala egin.Hau gertatzerakoan desagertuko dira datorren urtean berriz atera arte.

Pugsley lilipa txikia.Narcissus Asturiensis (Sub.Jacetanus)

                                         (Narcissus bulbocodium)


Lilipak badira, seguraski, Iratin egun hauetan aurkitzen ahal dugun lore iksugarriena.Badira zenbait espezieak, ekosistemaren araberan, eta maldaren kokapena. Denak babestutak daude, eta, ondi dago oroitaraztea, argazki polita emanen dizkizuete, bainan atera diren tokian jarraitu behar dute.
Basurde jana dira askotan, nahiz eta guretzak toxikoak izan.

Narcissus varduliensis

goiko argazkian ikusten duzue bezalan, orain loratzen ari dira.Datorren bi asteetan 90%  loratuko dira. Beti badira horietako batzuk aurreratu edo azeratu egiten dutela, landare guztietan bezalan. Baliteke bizitzarentzako estrategia bat izatea, eta ongi ateratzen bazaie, abantailarekin ernalduko dira besteekin konparatutak.
 Narcissus poeticus edo Pipirripia faltako zen,horietako arraroena, guztiz txuria, orain loatzen ez duena, ez Iratin baina bai Aezkoako bailaran, eta aurrerago mintzatuko garela hori buruz.

Eguerdiko liliak(Anemona nemorosa)

(Erythronium dens -canis)
Honetarako ez dut euskeraz izen zaharra aurkitu.Norbaitek jakin ezkero, eskertuko nuke erratea.

Basakatuaren arrastoak(Felis silvestris)

Elurrak basapiztien aztarnak ikusteko aukera ematen digu. Oraingo honetan, hatzkazal gabeko basakatuaren arrastoa (Felis silvestris),eta ondoan igel idoi bat izatea, agian adierazi bahi du Igel gorriak (Rana temporaria)edo euren arraultzak jan nahi zutela. Nahiz eta tokian ugariak izan, urriak dira eta legez babestutak.
Nahiko nuke, nahiz eta toki horerena agian ez izan, blog honek jarraitzen duzuenei ez dizue faltarik egiten,saiatu behar garela aurkitu dugu bezala edo hobekigo natura uzten. Salbuespenak gauza guztietan bezala badaude. Ez da txarra zenbait ziza eramatea, ahal den tokietan, eta baliteke ere igel batzuk ere hartzea, beti egin den bezala(Kasu, ez diot inori erreten ar egiteko!)
Arazoa sortzen da jende anitz egiten duenean eta horietako batzuk kontrolik gabe.Ahalik eta gehio hobe, badirudi pentsatzen dutela, horrekin dirua lortzen dutelako. Orduan legez, murrizketak heltzen dira gehiegikeria ez izateko, eta ibarren baliabide naturalak ez desagertzeko edo espezie bat ez desagertzeko.
Baliteke igel gorri bat  gehio edo guttiago berdin izatea, baina bertze espezie kasuan, Ugatz bat gehiago edo guttiago ingurutik betirako desagertzea ekartzen ahal du.

Igel gorria(Rana temporaria)

Erlango urjauzia(Irati-Aezkoa)

Azkenean, Iratiko ohiana urak dario toki guztietatik, eta argazki hagitz politak ateratzen ahal duzue.

Zuen begiekin ikusi nahi baduzue,gustura erakutsiko nizueke holako tokiak.Nereki kontaktuan jartzen ahal zarete itarinatura@itarinatura.com
edo eskeintzen ditugun zenbait irteerak:  www.itarinatura.com
Zuek zeuk ikusi ezkero, naturzaleak beti ongi etorriak izanen zarete

 Erlan(Irati Aezkoa)

Erreka Narcissus varduliensis -ekin(Irati-Aezkoa)