Txitoa oihanean galduta

 Txito punki honek bere kabitik erori berria ematen zuen, izei txuri ( Abies alba) batetik  plaza Beunzako bidean ( Irabiako uharka).ez zuen kalterik, eta nahiko bizkor mugitzeko gai zen. Seguruaski zerbait heagan egin zuen bere jauspena biguntzeko.
Nere ustez, birigarro baten kumea izaten ahal zen. ¿Norbaitek bere iritzia eman nahi?
Toki altuago batean utzi nuen, amak adituko zuelakoan, eta nere usaina ez zuela hartuko, bertzenez amak ez zuen berriz hartuko. dena den, egiten ahal nuen gauza bakarra zen. ongi ez ba zen ateratzen, haragijale baten janarian bihurtuko zen denbora guttian.

Arrabioak

Arrabioak  Iratiko oihanaren anfibio koloretsu batzuk dira, pagadiaren freskotasunaren lagunak. Hostoen eta  harrien azpian bizi dira, edota hezetasuna mnatentzen ahal duen edozein tokian.
Udaberrian putzu eta erreketara joaten dira arraultzan uztera. kumeak uhandre itxura dute, baina buruandiagoak dira. Argazki honetan zakatzak ikusten zaizkie,lumaren antzekoak, buru gibelean eta uraren azpian arnas hartzeko balio direla, euren birikak osatzen diren bitartean.

Arrabio txikia

Hauexeak  arrabio helduak dira, enbor baten azpian ustekabean harrapatutak. Iberiar penintsulan gero eta mendebalderago jotzen badugu, beltzagoak dira eta hori gutxiago dituzte. euren koloreak pozoina adierzaten dute euren etsaiei, eta animale baten ahoan, honek segituan botako du. Pertson batek ukitu ezkero, hobe du eskuak garbitu begiak edo ahoa ukitu baino lehen.

Arrabioak(Salamandra salamandra)

sorbeltz arrunta

Duela egun gutti  Sorbeltz arrunt(Apus apus) bat lurrean eroria arrautu nuen, Orbaizetan(Aezkoa ibarra) iratiko oihanaren ondoan.Ez zuen ematen zauririk edo gazteegia zenik, ezta beroaren eraginagatik gaizki egoten ahal zenik ere; 25º baino gehiago ez zuen egiten.

Hegan egiteko askatzen banuen, 100 metro baino gehiago ez zuen hegan egiten erori baino lehen.Halako moduan, herriko katuak arrautuko zuten eta bertan hil. Horrexegatik hartu eta etxerat eraman nuen. 4 ordu inguruan lasai, fresko eta pote bat urekin egondu zen. Gero hegoak astintzen hasi zuen.kalera atera genuen eta orduan bai, hegan egiten urrundu zen.
Toki askotan sarritan iksuten ahal dira sorbeltzak lurrean eroriak. Hegalak luzeegiak dituzte lurretik hegaka hasteko. Noizbait baten bat arrautzen baduzue, hona hemen hagitz link ona behar diren aholku guziekin:

 www.accioecologista-agro.org/spip.php?article443

Tximeletak

Eguzkia ederki jotzen duen tokietan, tximeleta ezberdin aunitz aurkitzen ahal ditugu.

Espezie bakoitza landare mota batean jarriko ditu arraultzak, eta  arrak hortik elikatuko dira (landare nutrizia). Beraz, Osinzalea osinez elikatuko dira.

Osinzalea( Aglais urticae)

Honaxe hau gaueko tximeleta bat da, saturniidae familikoa. Irati bezalako baso heze eta hosto erorkorretako basoetan bizi da..Barruan dituen sinboloak, Tau izki grekoarekin antza dute.

Argazki hau maiatzaren lehenbiziko asteetan hartu genuen mendilatzen(Aezkoa), baina bertze bat ere lortu nuen oihanaren goiko aldean 1275 metroko altueran Ori menditik hurbil.

Aglia Tau

 

     Erebia meolans-en arrak, lastodunez elikatzen dira, Iratin larretetan ateratzen den belarreetatik, alegia.Nahiko arrunta da Iberiar penintsularen iparraldeko mendietan.



Erebia meolans

Intsektu hau ez da tximeleta bat, bainan egokia iruditu zait  hemen agertzea, zeren,Nahiz eta bera inoiz ez digu kalterik eginen, bai gu  agian erabakitzen ahal dugu berak akabatzea, duen itxura itsusiagatik. 

Perla haundia(plekopteroa)

Perla haundia deitzen da.Haragijalea, bere gaztedia uretan pasatzen du bertze insektuak ehizatzenUraren bioadierazgarria da; bakarrik ur gardeenetan bizi da, eta hagitz inportantea da amurrainen elikaduran.

berdearen berdea

Duela denbora gutti erraten ahal dugula  Iratiko zuhaitzen 100%  iadanik hostoa dituztela, kriston ikuskizuna eskeiniz.Bi aste gehiago iraunduko dute holako disdirakin seguraski, eta hortik aurrera joanen dira koloreak moteltzen.
Neretzat Naturaren indarra eta berpizkundea landaredian sentitzeko hau da momentu hoberena.
Zuhaitzak ikustea gustokoa ditugunontzat erronka bat: Saiatu urrundik ezberdintzen  zuhaitz bakoitzaren tonu berdeak.

Arrazola , 2012ko maiatzaren 14an (Aezkoa)

 Arrazolako bazkaltokia

Patxaran edo Elorribeltz(Prunus spinosa)

 Elorri beltz honek, Patxaran  (Prunus spinosa)bezala toki aunitzetan ezaguna, lorez gainezka ikus dezakegu.
Agian norbaitek oroituko da elorri beltza loraberritzeko lehenengoetariko bat izan zela, ia duela bi hilabete.
Interesgarria da bi aleen arteko ezberdintasunak ikustea, espezie bera izanik fenologiaren aldetik(lorakuntza,hostoa atera eta bota,..)batzutan ere, ondoan daudenen artean.

Oreinak,azeriak eta Azkonarrak

Oihanaren ugaztunak udaberrira heltzen dira goez jota,neguaren gosetiaren ondoren.horregatik, udaberria hagitz garai ona da eurek ikusteko, normaelan baino gehiago arrizkatzen bait dira.

oreinak  Iratin bazkatzen.

 Argazki honetan, irabiako urtegitik hurbil ateratakoa,bi orein gazte(Cervus elaphus)ikusten ahal ditugu, euren adarrak oraindik bota gabe, eta hirugaren bat ez dela ongi ezberdintzen arra edo emea den. 
Batzutan 20 aleko talde haundiak ikusten ahal ditugu, behien , ardi eta behorren artean bazkatzen.Irati larrea zabal eta oihana tartekatzen duenez,hagitz toki egokia da animale mota hauetarako.
Oreinak 1957 an berriz sartu zituzten Iratin, XX garren mendearen hasieran desagertu ondoren.




Orein emea ihes egiten

Dena den, Hagitz animali lotsatiak dira, aisa izutzen direnak, eta gu urrundik usaindu edo entzun  gai direla.
Orkatzak(capreolus capreolus)bertze apodun mota bat dira, bainan askoz ttikiagoak, eta belarri haundiekin.
Argazki hauek Puy Ziaurrtizek atera ditu,gure enterpresaren biologoa,Itarinatura,ingurugiro turismoa.
                                                                          

Azeria(Vulpes vulpes) ihes egiten

Azeria(Vulpes vulpes), ordea, Aisago ikusten da, horren lotsati ez delako.Oraingo honetan jaten ari zen,neguan hil egin zen behor baten ondarrak, Arrazolatik Irabiako uharkara joaten den bidetik 100 metrora.
Ia ez da argazkian ikusten.Behorren hezurretik gora eta eskuinera, oihaneruntz azeria ikusiko duzue.


Hemen dugu azkonar hildako bat.Kotxe batek jo egin zion gau batean Iratira joaten diren errepide batean.Gauez ateratzen dira bereziki, eta batzutan bertze asko bezala, errepidea gurutzatzen dute momentu ezegokienenan.Horregatik errepide hauetan arretarekin gidatzea komenigarria da.
Azkonar baten ordez, basurde bat izanen balu, ezpondan egonen zena agian kotxea izanen zen, auniztan gertatu den bezala.



Azkonarra(meles meles) kotxe batek kolpeatuta





Lepahori baten bideoa Iratiko oihanean

Irudi hauek joanden urteko uztailean grabatutak izan ziren, kristina Montoiari ezker, Iratiko mendizaina dela(Itarinatura),Arrazolako informazio puntitik gertu, pago moarratu batean 8 metrotik.
Lepahoriak, edo fuinak, Nafarroako zenbait tokietan erraten zaien bezala. haragijale txiki batzuk dira, hagitz ieskorrak, eta gaueko ohiturekoak. penintsulako iparraldetik gora aurkitzen ahal ditugu.Lepazuri berriz,hegoalderuntz aurkituko ditugu.Elkarrekin ezberdintzeko, batez ere lepoaren koloeragatik eginen dugu.Iratin  lepazuriak ere baditugu,  eskualde klimatikoen arteko gune batean kokatuta bait dago.
Ez da aisa ezberdintzen zer jaten ari den. Biharamunean itzuli ginen zerbait arrautzeko asmoarekin, eta muxarkume(Glis glis),  baten buztana lurrean aurkitu genuen, luzea, goxoa eta txikia.Informazio gunean gordeta dugu.Hortik pasa ezkero, gustura erakutsiko dizuegu.

Zuhaitz moarratutak , 10 -20 urtero adarrak mozten zizkien zuhaitzak dira, etxeko egurra edo ikatza egiteko. Gora joan ezin zirenez, zabalean haunditzen ziren aunitz.
Horietako aunitz ehundaka urteak dituzte,eta gehienak zuloz betetak daude, kabiak,gordeleku eta janari ugariekin espezie askorentzak


pago moarratuen xenda (30min.)2012-4-1


Iratira Aezkoatik heltzen bazara, xenda motz bat badugu, familia osoarentzat, aintzineko angio bat zela, eta hauetako zuhaitzez beteta dagoela.
Bereziki gomendagarria itzuli txiki bat egin nahi duenentzat, edo ume txiki dituztenentzat.
aulkitxo batekin ere, egiten ahal da.

Arrazolako pago moarratutak(Aezkoa)